معاملات بلوکی  Block Trade چیست؟

معاملات بلوکی، خرید و فروش یکجای حجم زیادی از سهام یک شرکت است که طبق ضوابط خود انجام می‌شود. برای کاهش تاثیر این نوع از معاملات بر قیمت سهام، این معاملات در بازاری خارج از بازار بورس یا فرابورس انجام می‌شوند.

ضوابط معاملات بلوکی، توسط سازمان بورس و اوراق بهادار تعیین می‌شود. در حال حاضر شرایط حداقلی تعریف شده برای این نوع از معاملات نمادهای بازار بورس و فرابورس به شرح زیر است:

– برای نمادهای بازار بورس، حداقل ارزش معاملات در بازار بلوک ۲ میلیارد تومان تعیین شده است. همچنین حجم هر معامله بلوکی سهام، حق تقدم سهام و اوراق مشارکت حداقل باید ۵۰ برابر آستانه بالای محدودیت حجمی هر سفارش در بازار عادی باشد.

– حجم هر معامله بلوکی در بازار فرابورس با توجه به سرمایه پایه آن‌ها تعیین می‌شود. به عنوان مثال، اگر سرمایه پایه شرکت بیشتر از یک میلیارد تومان باشد، حجم هر معامله بلوکی بالای نیم درصد کل سهام پایه شرکت باشد.

مشخصه معاملات بلوکی

از مشخصه‌های معاملات بلوکی به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:

• دامنه نوسان مجاز قیمت همانند دامنه نوسان در بازار معاملات خرد است.
•  قیمت پایانی در معاملات خرد مانند قیمت سهم در بازار عادی و در همان روز است. قیمت در بازار تعیین می‌شود.
• زمان برگزاری معاملات بلوکی هر ۵ دقیقه یک‌بار و به‌صورت حراج ناپیوسته انجام می‌شود.
• وقتی نماد معاملاتی سهم در بازار عادی متوقف باشد، نماد معاملاتی سهم در بازار بلوک نیز متوقف خواهد بود.
• استفاده از کد معاملاتی در این معاملات مجاز نمی‌باشد و فقط سفارش‌های محدود انجام می‌گیرد.
• معاملات بلوکی در نمادی مجزا از بازار معاملات عادی انجام می‌گیرد به همین خاطر در محاسبه شاخص و قیمت پایانی نادیده گرفته می‌شوند.
• فقط سفارش‌های محدود در این معاملات قابل‌اجرا هستند
• قیمت معامله توافق شده بین طرفین معامله است
• عدم وجود محدودیت حجمی و قیمتی معاملات

معاملات بلوکی ، چگونه معاملاتی هستند؟

به طور کلی در بازار بورس اوراق بهادار سه نوع معامله انجام می‌شود؛ معاملات خرد، عمده و بلوکی.

معمولا در معاملات عمده و بلوکی، حجم گسترده‌تری از سهام یک شرکت، با قیمتی توافق شده مورد معامله قرار می‌گیرد. تفاوتی که معاملات بلوکی را از معاملات عمده متمایز می‌کند، نبود محدودیت برای حجم معاملات است. در واقع، به معاملاتی که در آن‌ها قوانین مرتبط با محدودیتِ حجمی و قیمتی رعایت نمی‌شود، معاملات بلوکی می‌گویند.

یکی از دلایلی که معاملات به صورت بلوکی صورت می‌پذیرند، پیش‌گیری از تغییر روند معاملاتی در سایر معاملات عادی بازار است. زمانی که بخش بزرگی از سهام یک شرکت یا اوراق بهادار مشارکت مورد داد و ستد قرار می‌گیرد، معامله بلوکی انجام شده است. این معاملات که با عنوان «سفارشات بلوکی» هم شناخته می‌شوند معمولا بین سرمایه گذاران حقوقی صورت می‌پذیرد.

آیا معاملات بلوکی باعث رشد و تغییر قیمت سهام می‌شوند؟

همان‌طور که گفتیم در بازار بلوکی قانون و محدودیتی برای حجم و قیمت معاملات وجود ندارد؛ به همین علت برای صورت گرفتن یک معامله بلوکی، خریدار و فروشنده با یکدیگر بر سر حجم و قیمتی به توافق خواهند کرد. از آن جایی که حجم و قیمت معاملات بلوکی بزرگ‌تر از معاملات عادی هستند و ممکن است تاثیر بسیاری بر قیمت سهام عادی داشته باشند، خارج از بازار بورس و فرابورس، مورد معامله قرار می‎گیرند. با این وجود، با انجام یک معامله بلوکی یا انتشار خبر عرضه آن، سهامداران انتظار دارند که قیمت آن سهم با رشد قیمتی رو به رو شود. همین موضوع ممکن است باعث بالا رفتن تقاضای سهام و رشد قیمت آن بشود. معمولا زمانی که آگهی عرضه بلوک با قیمتی بالاتر از تابلو بازار منتشر می‌شود، آن سهم با موجی از تقاضای خرید مواجه خواهد شد.

بازار خرده فروشی چیست؟

در واقع، بازار خرده فروشی همان معاملاتی بلوکی است.

بازار نقد (همان تابلو معاملات است):

• خرده فروشی: معاملات بلوکی که با تایید شرکت بورس یا فرابورس بین سهامداران انجام می‌شود. به منظور ایجاد معاملات بلوکی و عدم تغییر قیمت روی تابلو (قیمت توافقی باشد) با تایید ناظر، باید معاملات بیشتر از 50 برابر هر لات خرید یا بالاتر از 2 میلیارد تومان باشد. به علت تغییر نکردن قیمت، معاملات روی تابلو نقد (خرد) قرار گرفته نمی‌شود.

شرکت بورسی با سرمایه‌ کمتر از 300 میلیار تومان تا 5%

شرکت بورسی با سرمایه‌ بیشتر از300 میلیار تومان تا 1%

شرکت فرابورسی با سرمایه‌ کمتر از 100 میلیار تومان تا 5%               

شرکت بورسی با سرمایه‌ بیشتر از 100 میلیار تومان تا 5%

می‌ توانند معاملات خرده فروشی انجام دهند.

• جبرانی : انتقال از سهام عمده به سهام کارکنان
• عمده : در معاملاتی که فروشنده بیشتر از 1% در سرمایه 100 میلیاردی فرابورس یا 300 میلیاردی بورس، و بیشتر از 5% در سرمایه کوچکتر انجام می‌شوند، باید آگهی شوند. خریدار در روز معمول در معاملات عمده، خرید را انجام می‌دهد و لزومی ندارد معامله در دامنه نوسان آن روز باشد. در واقع می‌تواند نقد و اقساط باشد.

به‌طورکلی می‌توان گفت:

بازار بورس خریدار و فروشنده را جفت می‌کند، در مورد قیمت مذاکره می‌کند و معامله را تسهیل می‌کند.

معاملات بلوکی تعداد زیادی اوراق بهادار را شامل می‌شود. دو طرف تعداد زیادی سهام یا اوراق قرضه را با قیمت تنظیم شده معامله می‌کنند.

در مواردی که مبالغ متفاوت باشد، بورس می‌تواند به شفافیت اطلاعات و قیمت‌گذاری کمک کند. به‌عنوان‌مثال، اگر صندوق تامینی ما بخواهد ۱ میلیون سهم از سهام خود را بفروشد، در بورس یک خریدار عمده پیدا می‌شود. بااین‌حال، ممکن است ۱۰ خریدار برای ۱۰۰۰۰۰ سهام هر یک پیدا کند.

با کسر کردن ارزش معاملات بلوک از معاملات روزنه، خالص ارزش معاملات روز محاسبه می‌شود.

معمولاً ارزش سهم در معاملات بلوک از قیمت روی تابلو سهم بالاتر است، به همین خاطر انتظار افزایش قیمت سهم پس از اعمال معاملات بلوک وجود دارد.

حداقل حجم و قیمت معاملات بلوکی چقدر است؟

در ایران بازارهای مشخصی برای انجامِ این معاملات در نظر گرفته شده است که به آن‌ها «بازار بلوکی» می‌گویند. حداقل‌های معاملات بلوکی را هیئت مدیره بورس تعیین و تصویب کرده و با اعمال هر تغییر اطلاع رسانی خواهند کرد. در حال حاضر حداقل‌های مقرر شده در بازار بلوکی به شرح زیر است:

معاملات بلوکی در بازار بورس

1. زمانی که حجم معاملات سهام، حق تقدم یا اوراق بهادار مشارکت، حداقل 50 برابر محدودیت حجم هر سفارش در بازار عادی باشد، این معاملات را معامله بلوکی نامیده و در بازار بلوکی داد و ستد خواهند کرد.
2. ارزش معاملات صورت گرفته در بازار بلوکی باید حداقل 2 میلیارد تومان باشد.
    

معاملات بلوکی در بازار فرابورس

1. شرکت‌های فرابورسی که سرمایه پایه آن‌ها بیش از یک میلیارد عدد است، بزرگ‌تر یا مساوی نیم و کمتر از 1% سهام پایه در نظر گرفته شده است.
2. در شرکت‌های فرابورسی که سرمایه پایه آن‌ها کمتر یا مساوی یک میلیارد تومان است، بزرگ‌تر یا مساوی و همچنین کمتر از 5% سرمایه پایه شرکت است.
    

دامنه نوسان و زمان انجام معاملات بلوکی

زمان انجام معاملات بلوکی، تفاوتی با دیگر معاملات عادی ندارد و زمان آغاز و خاتمه آن درست مشابه تایمِ داد و ستدهای عادی در بازار بورس است. دامنه قیمت نوسان مجاز هم تفاوتی با دامنه نوسان مجاز قیمت‌ها در بازار معاملاتی خرد ندارد. قیمت‌های مرجع برای معاملات بلوکی، همان قیمت‌های اعلام شده در بازار عادی است.

این معاملات به روش حراج ناپیوسته و هر 5 دقیقه یک بار برگزار می‌گردند.

بلوک شرکت در چه صورتی ارزنده است؟

یک بلوک در شرایطی می‌تواند ارزنده باشد که بتواند کرسی هیئت مدیره را به خریدار بدهد. اما در حالتی که بلوک، کمتر از حدی باشد که یک کرسی را بدهد قیمت آن می‌تواند معادل قیمت سهام عادی باشد. از سوی دیگر و در بعضی موارد، برخی سهام برای افرادی که درصدی از سهام شرکت را دارند ولی در مجمع انتخاب هیئت‌مدیره نیاز به رای بیشتری دارند، ارزش قابل ملاحظه‌ای پیدا می‌کنند. در این حالت به آن بلوک کوچک، «سهام طلایی» گفته می‌شود.بد نیست بدانید که بلوک‌های مدیریتی سهام معمولا ارزش ریالی بالایی دارند. برای اینکه خریداران به خرید تشویق شوند، روش‌های پرداخت متعددی مثل نقد و اقساط پیش‌بینی می‌شود. وقتی بلوک به‌صورت اقساط فروخته شود، با توجه به ارزش زمانی پول، قیمت را بالاتر می‌برد. در هر صورت، ارزش یک بلوک سهام با توجه به دارایی‌ها و وضعیت شرکت می‌تواند برای خریدار جذاب باشد.

معاملات بلوکی چگونه انجام می‌شوند؟

برای انجام یک معامله بلوکی، ابتدا فروشندگان یا خریدارانِ سهام بلوکی پیشنهادات خود را به کارگزاری ‌ها ارائه می‌دهند. سپس کارگزار مربوطه پیشنهاد را در سامانه معامله بلوک ثبت می‌کند و در مرحله بعد، کارگزار پذیرنده قیمت پیشنهادی را در سامانه معاملاتی می‌پذیرد. در صورتی که پیشنهاد فروش «با امکان تسویه خارج از پایاپای» باشد، برای کارگزار پذیرندهِ پیشنهادِ فروش، دو راهکار به وجود خواهد آمد. کارگزار پذیرنده می‌تواند یکی از دو شرط «صرفاً خارج از پایاپای» یا «نقدی و خارج از پایاپای» را انتخاب کند.

1. اگر کارگزار، روش تسویه پیشنهاد فروش را «صرفا نقدی» انتخاب کند، سفارش‌های تطبیق یافته جهت تایید بورس یا فرابورس ارسال خواهند شد.
2. اگر روش تسویه پیشنهاد فروش «بـا امکـان تسویه خارج از پایاپای» انتخاب شده باشد، درخواست کـارگزار پذیرنده پیشـنهاد، به کارگزار پیشنهاد دهنده فـروش ارسـال خواهد شد.
    

از چه طریقی می‌توانیم معاملات بلوکی را ببینم؟

برای دیدن معاملات بلوکی می‌توانید به سایت مدیریت فناوری بورس(www.tsetmc.com) مراجعه کنید. در سر برگ «جستجوی نماد»، نماد شرکت مورد نظرتان را جستجو کرده و از میان یافته‌ها، بر روی «خرده فروشی» نمادِ اصلی کلیک کنید. با باز شدن صفحه اطلاعاتِ نماد، روی گزینه «سابقه مخفی» ,«اطلاعات مخفی» کلیک کنید. در باکس ظاهر شده، اطلاعات معاملات بلوکی مربوط به این سهم ذکر شده است. برای دیدن و کسب اطلاعات این معاملات راه دومی هم وجود دارد. از همان سایت بورس تهران، وارد سر برگِ دیدبان بازار شوید. به نمادهای سهام مختلف نگاهی بیندازید. مقابل بعضی از نمادها عدد 2 به چشم می‌خورد. روی نمادهایی که کنارشان عدد 2 قرار گرفته است، معامله بلوکی صورت گرفته است.

تفاوت معاملات بلوکی با معاملات کد به کد:

در معاملات کد به کد، روند به این شکل می‌باشد که کد معاملاتی خاصی برای یک سهم سفارش، خرید و فروش به صورت همزمان قرار می‌گیرد. مثلاً ممکن است یک کد حقوقی، چندین کد حقیقی برای خودش داشته باشد و زمانی که سهم، شرایط مناسبی برای رشد داشته باشد با کد حقوقی سفارش فروش و با کد حقیقی سفارش خرید ثبت خواهد کرد و این باعث رشد قیمتی در سهم خواهد شد. به همین ترتیب، سود خوبی نصیب کد حقیقی خریدار می‌شود. البته همین حالت در جهت معکوس و در زمان کاهش قیمت سهم نیز صدق می‌کند. در واقع کد به کد، یک معامله‌ی صوری به منظور اثرگذاری بر قیمت سهم می‌باشد. اما کدهای خریدار و فروشنده، هنگام انجام معاملات بلوکی در بورس متفاوت هستند. در حقیقت، هدف از انجام معاملات بلوکی، صرفاً اثرگذاری بر قیمت نمی‌باشد. گاهی اتفاق می‌افتد که شرکت‌ها، بلوک برخی شرکت‌های زیرمجموعه‌ی خودشان را به دلیل زیان‌آور بودن واگذار می‌کنند تا از این طریق بر اصلاح مالی خود اثر مثبت بگذارند.