اختیار معامله یک قرارداد مشتقه است که ارزش آن به دارایی پایه، مانند سهام، وابسته است. در این قرارداد، خریدار در ازای پرداخت مبلغی به نام «پریمیوم» حق انجام معامله طبق شرایط قرارداد را به دست می‌آورد؛ در حالی که فروشنده در برابر دریافت پریمیوم، تعهدات مشخصی دارد.

بازار اختیار معامله از بازار سهام جداست، اما تغییرات قیمت دارایی پایه می‌تواند بر ارزش قرارداد اختیار معامله اثر قابل‌توجهی داشته باشد.

پریمیوم مبلغی است که خریدار اختیار معامله برای به‌دست‌آوردن حق مندرج در قرارداد به فروشنده پرداخت می‌کند. ارزش پریمیوم ثابت نیست و تحت تأثیر عواملی مانند قیمت دارایی پایه، قیمت اعمال، زمان باقی‌مانده تا سررسید و نوسان‌پذیری قرار می‌گیرد.

اندازه قرارداد مشخص می‌کند هر قرارداد اختیار معامله معادل چه تعداد واحد از دارایی پایه است. در بازار ایران این مقدار برای بسیاری از قراردادهای سهامی ۱۰۰۰ سهم است؛ با این حال، مقدار دقیق هر نماد باید از مشخصات همان قرارداد بررسی شود.

در برخی موقعیت‌های فروش، معامله‌گر باید وجه تضمین موردنیاز را در حساب خود داشته باشد، زیرا فروشنده در برابر خریدار تعهداتی ایجاد می‌کند. مقدار وجه تضمین و نحوه محاسبه آن تابع مقررات بازار و کارگزاری است و باید از منابع رسمی و به‌روز بررسی شود.

نکول به انجام‌نشدن تعهدات قرارداد در زمان مقرر گفته می‌شود. فروشنده باید الزامات تسویه و تعهدات قرارداد را مطابق مقررات بازار رعایت کند؛ در غیر این صورت ممکن است مشمول فرآیندها و جرایم مقرر شود.

دیده‌بان اختیار معامله می‌تواند برای بررسی اطلاعات قراردادها و مقایسه فرصت‌های موجود مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، استفاده از ابزارهای دیده‌بان جایگزین آموزش، تحلیل دارایی پایه و مدیریت ریسک نیست.

1. ابتدا دارایی پایه و روند آن را بررسی کنید.
2. قراردادهایی با نقدشوندگی و حجم معاملات مناسب را در اولویت بررسی قرار دهید.
3. قیمت منصفانه قرارداد را با توجه به مشخصات آن و ابزارهای ارزش‌گذاری بررسی کنید.
4. سناریوی بازار را مشخص کنید و استراتژی متناسب با آن را انتخاب کنید.
5. زمان باقی‌مانده تا سررسید و اثر آن بر ارزش قرارداد را در نظر بگیرید.
6. حداکثر زیان قابل‌تحمل و اندازه موقعیت را پیش از ورود به معامله مشخص کنید.
7. از ورود عجولانه به قراردادهای کم‌نقدشونده یا دارای فاصله زیاد از قیمت منصفانه خودداری کنید.

شرایط ارائه خدمات اختیار معامله در کارگزاری‌ها می‌تواند تغییر کند. مواردی مانند پیش‌شرط دریافت خدمات، نحوه ثبت‌نام، سامانه معاملاتی و شرایط استفاده از سهم پایه به‌عنوان وجه تضمین را باید پیش از افتتاح یا انتقال حساب از خود کارگزاری استعلام کرد.

در متن اولیه این مقاله از دو سامانه «آنلاین پلاس» و «صحرا» نام برده شده است. چون وضعیت پشتیبانی کارگزاری‌ها و سامانه‌ها ممکن است تغییر کند، فهرست زیر صرفاً محتوای تاریخی مقاله است و نباید بدون بررسی منبع رسمی به‌عنوان فهرست فعلی استفاده شود.

همه کارگزاری‌ها الزاماً شرایط یکسانی برای معاملات اختیار معامله ندارند. پیش از انتخاب کارگزاری، مواردی مانند امکان دریافت خدمات اختیار، نوع سامانه، روش ثبت‌نام، الزامات مربوط به وجه تضمین، هزینه‌ها و امکانات مدیریت موقعیت‌ها را بررسی کنید.

بعضی کارگزاری‌ها ممکن است برای فعال‌سازی خدمات اختیار معامله مدارک، چک تضمین، انتقال پرتفوی یا الزامات دیگری درخواست کنند. این شرایط ثابت نیست و باید مستقیماً از کارگزاری موردنظر استعلام شود.

موقعیت باز به قراردادی گفته می‌شود که هنوز بسته، تسویه یا منقضی نشده و تعهدات آن همچنان برقرار است. معامله‌گر می‌تواند بسته به نوع موقعیت و مقررات بازار، با انجام معامله معکوس یا از طریق اعمال و تسویه قرارداد، موقعیت خود را خاتمه دهد.

قراردادهای هم‌گروه به قراردادهای اختیار خرید یا فروش یک دارایی پایه گفته می‌شود که مشخصات اصلی مشترکی مانند دارایی پایه و سررسید دارند و قیمت‌های اعمال متفاوتی برای آن‌ها تعریف شده است.

در ادبیات اختیار معامله، فروشنده قرارداد را می‌توان نویسنده یا صادرکننده موقعیت فروش دانست. این شخص در ازای دریافت پریمیوم، تعهدات مندرج در قرارداد را می‌پذیرد.

اختیار معامله اروپایی

در اختیار اروپایی، اعمال قرارداد فقط در تاریخ اعمال یا سررسید تعیین‌شده امکان‌پذیر است.

اختیار معامله آمریکایی

در اختیار آمریکایی، خریدار می‌تواند در بازه زمانی مشخص‌شده تا قبل از سررسید نیز از حق اعمال خود استفاده کند. نوع اعمال قرارداد باید از مشخصات رسمی همان نماد بررسی شود.

استراتژی‌های هم‌راستا، موقعیت‌هایی هستند که در یک سناریوی مشخص از حرکت دارایی پایه می‌توانند نتیجه مشابهی ایجاد کنند. برای مثال، خرید اختیار خرید و برخی موقعیت‌های فروش اختیار فروش در سناریوی صعودی قرار می‌گیرند؛ اما ساختار ریسک، سرمایه موردنیاز و حداکثر زیان آن‌ها یکسان نیست.

دلتا نشان می‌دهد قیمت اختیار معامله در برابر تغییر قیمت دارایی پایه چه میزان حساسیت دارد. مقدار و تفسیر دلتا به نوع اختیار و شرایط قرارداد وابسته است و نباید آن را به‌تنهایی به‌عنوان احتمال قطعی اعمال قرارداد در نظر گرفت.

گاما سرعت تغییر دلتا را اندازه‌گیری می‌کند. گامای بالاتر به این معناست که دلتا با تغییر قیمت دارایی پایه سریع‌تر تغییر می‌کند.

تتا اثر گذشت زمان بر ارزش اختیار معامله را نشان می‌دهد. با نزدیک‌شدن به سررسید، ارزش زمانی قرارداد می‌تواند کاهش پیدا کند؛ شدت این اثر برای قراردادهای مختلف متفاوت است.

وگا حساسیت قیمت اختیار نسبت به تغییر نوسان‌پذیری ضمنی است. افزایش یا کاهش نوسان‌پذیری می‌تواند ارزش پریمیوم را تغییر دهد.

رو حساسیت ارزش اختیار نسبت به نرخ بهره را نشان می‌دهد و در کنار سایر متغیرهای مؤثر در ارزش‌گذاری قرارداد بررسی می‌شود.

اختیار معامله بازاری تخصصی است که در کنار فرصت‌های متنوع، ریسک‌های قابل‌توجهی نیز دارد. پیش از معامله باید ساختار قرارداد، قیمت اعمال، پریمیوم، سررسید، وجه تضمین، نقدشوندگی و سناریوی سود و زیان را به‌طور کامل بررسی کنید.