بی نظیرچارت را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
جریان نقدینگی نماد
جدید
بازار اختیار معامله (Option) در سالهای اخیر به یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت ریسک و کسب سود در بورس ایران تبدیل شده است. معاملهگران حرفهای از قراردادهای اختیار خرید و اختیار فروش برای پوشش ریسک، سفتهبازی و طراحی استراتژیهای پیچیده استفاده میکنند.
اما یکی از مفاهیم کلیدی که بسیاری از فعالان بازار بهدرستی آن را درک نمیکنند، نوع تسویه قرارداد اختیار معامله است.
در بازار آپشن دو روش اصلی برای تسویه وجود دارد:
تسویه فیزیکی
تسویه نقدی
درک تفاوت این دو روش میتواند تأثیر مستقیمی بر ریسک معاملات، میزان سود، نیاز به سرمایه و انتخاب استراتژی معاملاتی داشته باشد. در این مقاله بهصورت کامل و تخصصی این موضوع را بررسی میکنیم.
اختیار معامله قراردادی است که به خریدار حق میدهد — نه الزام — که دارایی پایه را:
در قیمت مشخص (قیمت اعمال)
در تاریخ معین (سررسید)
خریداری یا فروخته کند.
دو نوع اصلی اختیار معامله:
اختیار خرید (Call)
اختیار فروش (Put)
اما نکته مهم اینجاست که نحوه تسویه این قراردادها میتواند کاملاً متفاوت باشد.
تسویه یعنی اینکه در زمان سررسید قرارداد، نتیجه معامله چگونه نهایی شود.
به بیان ساده:
وقتی قرارداد آپشن به پایان میرسد، سود یا زیان معاملهگر چطور محقق میشود؟
پاسخ این سؤال ما را به دو مفهوم مهم میرساند:
تسویه فیزیکی
تسویه نقدی
در تسویه فیزیکی، اگر خریدار اختیار معامله تصمیم به اعمال قرارداد بگیرد:
دارایی پایه واقعاً تحویل داده میشود
پول واقعی بین طرفین جابجا میشود
یعنی قرارداد آپشن به معامله واقعی سهم تبدیل میشود.
فرض کنید:
اختیار خرید سهم «فولاد»
قیمت اعمال: ۵۰۰۰ تومان
قیمت سهم در سررسید: ۶۰۰۰ تومان
خریدار قرارداد میتواند:
سهم را ۵۰۰۰ تومان بخرد
در بازار ۶۰۰۰ تومان بفروشد
سود واقعی بگیرد
در اینجا تحویل واقعی سهم انجام میشود؛ پس تسویه از نوع فیزیکی است.
نیاز به وجه نقد بالا برای اعمال قرارداد
انتقال واقعی دارایی پایه
مناسب برای پوشش ریسک سهامداران واقعی
رایج در بازار اختیار معامله بورس ایران
معاملهگر میتواند پس از اعمال قرارداد، سهامدار واقعی شود.
سهامداران بزرگ برای بیمه کردن پرتفوی از آن استفاده میکنند.
قیمتها در سررسید کاملاً با بازار سهم هماهنگ میشود.
نیاز به سرمایه زیاد
پیچیدگی عملیاتی بیشتر
ریسک نقدشوندگی سهم پایه
احتمال عدم تمایل معاملهگران کوتاهمدت
در تسویه نقدی هیچ دارایی واقعی جابجا نمیشود.
فقط:
اختلاف بین قیمت اعمال و قیمت پایانی سهم
بهصورت پول نقد پرداخت میشود.
همان مثال قبل:
قیمت اعمال: ۵۰۰۰
قیمت پایانی: ۶۰۰۰
در تسویه نقدی:
سهمی خریدوفروش نمیشود
فقط ۱۰۰۰ تومان سود نقدی پرداخت میشود.
عدم نیاز به خرید سهم
سرعت بالا در تسویه
مناسب برای معاملات سفتهبازانه و کوتاهمدت
رایج در بسیاری از بورسهای جهانی
دیگر لازم نیست کل ارزش سهم را داشته باشید.
بدون انتقال دارایی واقعی انجام میشود.
برای استراتژیهای نوسانی بسیار کاربردی است.
عدم امکان مالکیت سهم
فاصله احتمالی با بازار نقدی
ریسک بیشتر برای فروشندگان اختیار
| ویژگی | تسویه فیزیکی | تسویه نقدی |
|---|---|---|
| تحویل دارایی | دارد | ندارد |
| نیاز به سرمایه | زیاد | کم |
| سرعت تسویه | کمتر | بیشتر |
| مناسب برای | پوشش ریسک | سفتهبازی |
| رایج در ایران | بله | محدود |
در حال حاضر:
اغلب قراردادهای اختیار معامله سهام در بورس ایران با تسویه فیزیکی انجام میشوند.
این موضوع باعث میشود:
مدیریت سرمایه اهمیت بیشتری داشته باشد
معاملهگران تازهکار دچار مشکل نقدینگی شوند
استراتژیها متفاوت از بازارهای جهانی باشد
معاملهگران بیشتر به دنبال:
پوشش ریسک پرتفوی
خرید پلهای سهم
فروش اختیار خرید پوششدار
هستند.
تمرکز روی:
نوسانگیری
آربیتراژ
استراتژیهای ترکیبی آپشن
بیشتر است.
در تسویه فیزیکی بسیار مهم است.
میتواند سود را از بین ببرد.
برخی معاملهگران بدون آمادگی وارد تسویه میشوند.
همیشه نوع تسویه قرارداد را بررسی کنید.
قبل از سررسید، برنامه تأمین وجه داشته باشید.
اگر قصد مالکیت سهم ندارید،
بهتر است قبل از سررسید موقعیت را ببندید.
مدیریت ریسک در آپشن مهمتر از تحلیل قیمت است.
با توسعه بازار مشتقه احتمال دارد:
قراردادهای شاخصی با تسویه نقدی بیشتر شوند
ابزارهای حرفهایتر وارد بازار گردد
حجم معاملات افزایش یابد
این تغییر میتواند بازار آپشن ایران را به استانداردهای جهانی نزدیک کند.
تفاوت تسویه فیزیکی و نقدی در اختیار معامله یکی از مهمترین مفاهیم برای موفقیت در بازار آپشن است.
تسویه فیزیکی → مناسب پوشش ریسک و مالکیت سهم
تسویه نقدی → مناسب نوسانگیری و معاملات حرفهای
درک این موضوع به شما کمک میکند:
استراتژی درست انتخاب کنید
ریسک معاملات را کاهش دهید
سودآوری پایدار داشته باشید
1) اعمال حد اکثری:در این گزینه خریدار خواهان اعمال نقدی یا فیزیکی همه قرارداد است و باید به اندازه کل قرارداد موجودی اعمال داشته باشد مثلا اگر اندازه قرارداد 10000برگه سهم به قیمت اعمال 1000تومان است ،باید در حساب خود 10میلیون تومان پول برای اعمال موجود باشد یا به اندازه 10هزار برگه سهم قرارداد ،در پرتفوی داشته باشد.
2)اعمال قرارداد مطابق با تعداد درخواست:یعنی خریدار اختیارخرید میتواند به اندازه ای که میخواهد تعدادی از قرارداد اختیارخرید را اعمال کند.که این تعداد در تسویه فیزیکی بیشتر مورد استعمال قرارمیگیرد .چرا که اگر خریدار، موجودی کافی به اندازه کل قرارداد نداشته باشد و نیز تسویه نقدی را فروشنده قبول نکرده باشد،خریدار اقدام به اعمال محدود به اندازه موجودی خود میکند.در تسویه نقدی معقول نیست که کسی از این نوع اعمال قرارداد استفاده کند چرا که در تسویه نقدی موجودی خریدار ملاک نیست .از اینرو معمولا اعمال حداکثری را انتخاب میکنند.
نکات
الف)اگر قرارداد در زیان باشد فقط باید از گزینه تسویه فیزیکی استفاده کنید چرا که مابه التفاوتی موجود نیست که به صورت تسویه نقدی اعمال شود.
ب)گزینه موافقت با تسویه حتی در زیان یا بی تفاوت را فعال کنید تا بتوانید در قراردادهای در زیان خود اعمال داشته باشید.
ج)اگر فروشنده به تعهدات خود عمل نکند علاوه بر جریمه نکول ،باید از مبلغی که به عنوان وجه تضمین نزد کارگزاری گرو گذاشته شده است قرارداد تکمیل شود والا خود کارگزاری باید جبران تعهدات کند.و بعدا از حساب فروشنده کسر کند.
د)اگر سهم پایه در تاریخ سررسید متوقف باشد نیزهمان مراحل قبل انجام میشود و فروشنده باید یا به صورت تسویه نقدی و یا فیزیکی به تعهدات خود عمل کند. و اگر موجودی او برای انجام تعهدات کافی نباشد ،هم باید به میزان دارایی تسویه فیزیکی داشته باشد وهم جریمه نکول را پرداخت کند و هم مقدار باقی مانده را تسویه نقدی انجام دهد.
خریدار اختیارخرید کسی است که با پرداخت قیمتی به عنوان پریمیوم ،حق خرید سهام مورد معامله در قرارداد را در تاریخ معین به خود اختصاص داده است .حال باید دید که خریدار اختیار خرید چه حالتهایی را میتواند در پیش روی خود داشته باشد.
حالت اولی که خریدار میتواند انتخاب کند این است که تا انتهای تاریخ سر رسید صبر کند و قرارداد خود را اعمال کند. که معمولا خریدارانی اقدام به اعمال حق خود در اختیارخرید میکنند که یا قراردادشان در سود باشد ویا اینکه میخواهند مانع از بین رفتن پریمیوم پرداختی ،با اعمال حق خود شوند.
حالت دومی که خریداراختیارخرید میتواند اتخاذ کند این است که قرارداد خرید اختیارخرید را قبل از تاریخ سر رسید بفروشد و سود کسب کند. البته فروش اختیارخرید گاهی نیز به جهت عدم وجود نقدینگی خریدار اختیارخرید است که توانایی اعمال ندارد .از اینرو گاهی یک روز قبل از تاریخ سر رسید ،قرارداد خرید اختیار خرید در سود را با تخفیف به فروش میرساند تا سود و قیمتی که به عنوان پریمیوم پرداخت کرده است از بین نرود .به این حالت آربیتراژ گفته میشود.که موجب سود شخصی خواهد شد که دارای نقدینگی است و این قراردادها را یک روز قبل از تاریخ سر رسید خریداری میکند.
بستگی به هدف معاملهگر دارد؛ پوشش ریسک یا نوسانگیری.
بیشتر قراردادها فیزیکی هستند، اما احتمال گسترش نقدی وجود دارد.
موقعیت بسته میشود یا قرارداد بیارزش منقضی میگردد.
